5- Dersim Aşiretlerinin Kökenleri

Yazının tamamını dosyalar menüsünden indirebilirsiniz.

Dersim Aşiretlerinin Kökenleri İslam coğrafyacılarının ve İslam tarihçilerinin kitaplarında Kürtlere dair sınırlı da olsa önemli bilgiler bulunmaktadır. Bu bilgilerin bir kısmı araştırmacılar tarafından farklı yerlerde ve değişik amaçlarla kullanılmıştır. Ancak eserlerdeki bilgiler bütünüyle ve kronolojik olarak Türkçeye kazandırılmamıştır. Üstelik kullanılan bilgilerin bir kısmının kritiği yapılmamış ve bu bilgiler bağlamından koparılmıştır. Bunun sonucu olarak Kürtlerle ilgili elde edilen bilgiler çoğu kez yanlış anlaşılmıştır. Bu bildiride İslam coğrafyacılarının ve İslam tarihçilerinin eserlerinde Kürt aşiretler hakkındaki rivayetler ele alınmıştır. Araştırmada 8. ve 14. yüzyılları konu alan Arapça ve Farsça kitaplar kaynak olarak kullanılmıştır. Orta Çağ İslâm kaynaklarında “Kürtler kimdir, Kürtlerin vatanı neresidir, Kürt aşiretleri hangileridir, aşiretler nerelerde yaşamıştır, nerelere neden göç etmişlerdir, aşiretlerin Kürtlerin hayatındaki rolü nedir?” gibi soruların cevapları aranmıştır.1 Bildirimiz iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kürt aşiretler ve isimleri tespit edilecektir. Araştırmamızda kaynak olarak kullanılan coğrafyacılar ve eserleri şunlardır: Abdullah b. Hurdazbih, (H. 272/885-886) el-Mesâlik ve’l-Memâlik; Vâzıh el-Yakûbî, (ö.292/905) Kitâb’ul-Buldân; Ömer İbni Rusteh, (ö. 300/912) Kitâbü’l- A’lâkı’n-Nefîse; İbni Fakih el-Hemedâni, (ö. 330/912) Kitab’ül-Büldan; Hüseyin el- Mesûdî, (ö. 345/956) Murûc ez-Zeheb; el-İstahri el-Fârisi, (ö. 346/957’den sonra) Kitâbü’l-Memâlikve’l-Mesâlik; Ali İbn Havkal, (ö. 367/977) “Suret el-arz”; V. Minorsky, “Hudûdü’l-Âlem Mine’l-Meşrik İle’l-Mağrib; Ahmed el-Mukaddesi, (ö. X. asrın sonları) Ahsen’ et-Tekâsîm fi Mâ’rifet’il-Ekâlîm; Muhammed el-Bekri, (ö. 1094) el-Mesâlikve’l-Memâlik-el-Kübra; İbn Belhi, (öl. 1107), Farsnâme; İdris el- İdrisi, (ö. 561/1165), Kitab’u Nüzhet’il-Müştak fi İhtirak’il-Âfâk; Yakut el-Hamavî, (ö. 626/1229) Mûcem’ül- Büldan; Zekeriya Kazvinî, (ö. 682/1283) “Âsâr-el Bilâd ve Ahbâr’ül-İbâd” ve İbni Sa’d el-Mağribi’nin (ö. 610/1214) Kitab el-Coğrafya adlı eserleridir. İslâm tarihi kitaplarında Kürtler hakkında bilgi bulunduran yazarlar ve eserleri ise şunlardır: Taberî Tarihi, Belâzuri, Fütûhül-Büldan ve Ensâb ve’l-Eşraf, Ebu Hanife Dineveri, Ahbâr et Tıval, İmam Zehebî, Tarih’il-İslâm, Câhız, Kitab’ et-Tâc fi Ahlak el-Mülûk, İbn-i Miskeveyh, Tecârib’ül-Ümem, İbn’ü-Erzak Tarihi Âmed ve

1 Kürtlerle ilgili yayılanmış üç makalemiz bulunmaktadır. Bekir Biçer, İslam Tarihi Kitaplarında Kürtler Hakkındaki Rivayetler (7. ve 12. yüzyıl arası) adlı makalemiz İnternational Journal of Social Science Volume 5 Issue 6, p. 51-80, December 2012’de yayınlanmıştır. Bekir Biçer, Selçuklular ve Kürtler, The Journal of Academic Social Science Studies, Volume 6 Issue 2, p. , February 2013.


2

Meyyafarikin, İbnü’l-Esir, el-Kâmil, fit-Tarih, Hâfız İsfehânî, Ahbârı İsfehan, Mutahhar Tahir el-Makdîsî, el-Bed-i ve’t Tarih, İbn-i Kesir, el- Bidâyeven- Nihâye, Kemâleddin İbn-i Adim, Buğye et-Taleb fi tarihi Haleb ve İbn-i Haldun’un Tarihi İbni Haldun adlı eserleridir. Bu eserlerin dışında Kürt tarihi ve toplumuyla ilgili yapılan bilimsel çalışmalar da kullanılmıştır. Özellikle eski bilgilerin doğruluklarının teyidi, aşiret isimlerinin kontrolü ve zaman içinde yaşanan değişimleri tespit edebilmek için çağdaş araştırmalardan yararlanılmıştır.2 Coğrafya kitaplarında daha çok aşiret isimleri yer almıştır. Yaklaşık yüz aşiret isminin olduğu söylenmiş ve kırk tanesinin ismi kitaplarda kaydedilmiştir. Bazı aşiret isimleri ise yazım farklarıyla birlikte tekrar edilmiştir. Bildiride öncelikle hangi aşiretin nerelerde yaşadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Zaman değişkenlik gösterdiği için zamana dikkat edilmemiştir. Haklarında bilgi olmadığı için bazı aşiretlerin sadece isimleri zikredilmiştir. Kaynaklarda adı geçen aşiretlerin isimleri alfabetik olarak sıralanmış ve yaşadıkları yerler verilmiştir: Anazoğulları - İnazoğuları-Beni Anaz aşireti: Cibal, Şehrizor, Kirmanşah ve Dakuka çevresinde yaşamış, kısa bir süre Anazoğulları hanedanını kurmuştur. Baban: Erbil, Musul çevresinde yaşamış olup 20. yüzyılda bile bölgede etkinliğini sürdürmüştür.
 

Yorumlar - Yorum Yaz


Makaleler