2- İslam Coğrafyacılarının Eserlerinde Kürtler

Yazının tamamını dosyalar menüsünden indirebilirsiniz.

İSLÂM COĞRAFYACILARININ ESERLERİNDE KÜRTLER HAKKINDAKİ RİVAYETLER (9. YÜZYIL – 13. YÜZYIL)


Bekir BİÇER


Özet Kürtlerin tarihini açıklamada kullanılacak anahtar kavram aşiretçiliktir. Aşiretler akrabalık bağları üzerine kurulan sosyal, politik, idari, ekonomik ve kültürel organizasyonlardır. Kürt aşiretler hiçbir zaman birlik olamamış ve sürekli iç savaş halinde olmuşlardır. Abbasiler devrinde Kürtler emirlikler ve hanedanlar kurmuştur. 11. yüzyılda Kürt emirlikler Büyük Selçuklu Devleti’nin hâkimiyeti altına girmiştir. Kürtler, Eyyûbiler devrinde bile bir devletin egemenliği altında olmamıştır. Kürt aşiretler çıkarlarını korumak adına Selâhaddin Eyyûbi’ye bile karşı çıkmıştır. Daha doğrusu, kabile aristokrasisine bağlı olarak yaşayan Kürtler her türlü kurulu düzene ve otoriteye karşı çıkmıştır. Kürtler, Arap, Fars ve Türkler gibi İslâm milletlerinden biridir. Kürtler 7. yüzyıldan itibaren Cibal, Ermeniyye ve Azerbeycan çevresinde yaşamıştır. O dönemlerde Kürdistan ismi kullanılmamıştır. Kürtler, İslamiyet’ten önce daha çok Sâsâni İmparatorluğunun egemenliği altında yaşamıştır. Hz. Ömer döneminden itibaren Kürtler Müslümanlarla karşılaşmış ve Farslarla birlikte Müslümanlara karşı savaşmıştır. Ancak Kürtler İslâm orduları karşısında yenilmiştir. Dört Halife devrinde Kürtler İslâm hâkimiyetine girmiş ve büyük çoğunluğu bu dönemde Müslüman olmuştur. Kürtler konusu Türkiye’de en çok tartışılan ama üzerinde en az araştırma yapılan alanlardan biridir. Bu makalede “İslâm coğrafyacılarının eserlerinde Kürtler hakkındaki rivayetler” konusu ele alınmıştır. Çalışmada 9. ve 13. yüzyıllara ait Arapça kaynaklar kullanılmıştır. Ortaçağ İslâm coğrafyacılarının eserlerinde Kürtler kimdir, anavatanları neresidir, etnik kökenleri nedir, ne zaman nasıl Müslüman olmuşlardır, yaşadıkları bölgede hangi devletlerle ne tür ilişkileri olmuştur, Kürtlerin siyasal ve sosyal yapıları nasıldır, aşiretlerin Kürtlerin hayatındaki rolü nedir, Kürtler Kürtçe mi konuşur, Kürtçe yazılı eser var mıdır, Kürtlerin mimarisi var mıdır, İslâm medeniyeti içinde Kürtlerin yeri nedir sorularının cevapları aranmıştır. Araştırmamızda kaynak olarak kullanılan ve
 Yrd. Doç. Dr., Necmettin Erbakan Üniversitesi Tarih Bölümü.
Bekir Biçer
[166]
kitaplarında Kürtlerden söz eden yazarlar şunlardır: Abdullah b. Hurdazbih, Vâzıh elYâkûbî, Ömer İbn Rusteh, İbn Fakih el-Hemedâni, Hüseyin el-Mesûdî, el-İstahri elFârisî, Ali İbn Havkal, Ahmed el-Mukaddesi, Muhammed el-Bekri, İdris el-İdrisi, Yakut el-Hamavî, Zekeriya Kazvinî ve İbn Sa’d Mağribi’dir. Bu çalışmada ayrıca İslâm coğrafyacıları Kürtleri ne kadar tanıyor, Kürtlerle ilgili bilgileri nereden ve nasıl temin etmişlerdir, kullandıkları kaynaklar nelerdir sorularının cevapları yine yazarların kendi eserlerinden gösterilmiştir. Bu yazarların Kürtler hakkında yazdıkları her türlü bilgi derlenmiş ve rivayetler aynen sunulmuştur. Müelliflerin doğum veya ölüm tarihleri dikkate alınarak kitaplarında verdikleri bilgiler kronolojik olarak sıraya konulmuştur. Böyle yapılarak bilgilerin asıl kaynağı gösterilmiş ve zaman içinde bilgilerin nasıl tekrarlanarak değiştiğine dikkat çekilmiştir. Bu yöntemle ayrıca bazı araştırmacıların bilgileri nasıl istismar ettikleri ortaya konulmuş ve objektif araştırmalar için kaynak temin edilmiştir. Anahtar Kavramlar: İslâm Coğrafyacıları, Kürt, Aşiretçilik, Kürdistan

Yorumlar - Yorum Yaz
Makaleler